مرکز مشاوره افق

نوع مطلب :مشاوره ،

نوشته شده توسط:مدیر - اکبر مهدیلو

ویلیام گِلَسِر ( 1925 -    ) که روان پزشک است در دهه ی 1960 روش واقعیت درمانی را ابداع کرد. واقعیت درمانی روشی برای حل مشکلات رفتاری و عاطفی و نیز رسیدن به هویت موفق است و مُراجع را در قبول واقعیت، پذیرش مسئولیت و ارزیابی رفتار درست و نادرست یاری می دهد .

در این نظریه، شناخت نوع رفتار گام اول در تغییر آن محسوب می شود. اعتقاد بر آن است که تأکید بر عوامل گذشته و مذمت نگرانی ها نه فقط تغییر مطلوبی در رفتار ایجاد نمی کند بلکه موجب می شود که فرد سرگذشت غم انگیزش را بهانه ای برای رفتار مزاحم کنونی اش قرار دهد و از پذیرفتن مسئولیت اعمالش شانه خالی کند. تا انسان مسئولیت اعمال و رفتارش را نپذیرد نگرانی و ناراحتی او برطرف نخواهد شد و به سلامت روانی نخواهد رسید. در مشاوره به شیوه ی واقعیت درمانی  عقیده بر آن است که انسان ها در همه ی جوامع و فرهنگ ها از لحظه ی تولد تا مرگ یک نیاز روانی مهم دارند و آن تعیین هویت است. انسان به احساس ارزشمندی نیازمند است و باید بداند که با هر موجود زنده ی دیگری تفاوت دارد و در هیچ نقطه ای از جهان نمی توان انسان دیگری را یافت که همانند او بیندیشد، از نظر شکل ظاهری شبیه او باشد، مثل او رفتار کند و هم چون او سخن بگوید .

عواملی نظیر هدف های زندگی، مبادله ی دوستی و محبت، پذیرش واقعیت، قبول مسئولیت، یادگیری، شرایط زندگی و اوضاع اجتماعی و اقتصادی، مجموعه تصورات فرد درباره ی وضع جسمانی و روانی خویش و نظر دیگران نسبت به فرد در هم می آمیزند و در کل نگرش فرد را نسبت به جهان هستی مشخص می سازند که به حالات « هویت موفق » و یا « هویت ناموفق » معروفند .

انسان دو سلسله نیازهای اصلی و اساسی دارد : یکی دوست داشتن و دوست داشته شدن و دیگری احساس ارزش برای خود و دیگران. برای حصول این نیازها فرد باید به گونه ای مطلوب و مقبول رفتار کند تا دیگران او را دوست بدارند. معیارهای رفتار مطلوب و معقول متنوع و متعددند و درستی یا نادرستی اعمال به هنجارهایی بستگی دارد که از عوامل فرهنگی و اجتماعی و اخلاقی و ارزش ها نشأت می گیرند. هم چنین فرد برای آن که احساس ارزش کند باید به کسب و تقویت یک رشته مهارت ها بپردازد. از این رو، اگر فرد رفتارش را ارزش یابی نکند و در صدد اصلاح موارد نادرست برنیاید، نیازهای اساسی او برآورده نخواهد شد و در نتیجه احساس ارزش و دوستی نخواهد کرد و دچار نگرانی و اضطراب خواهد شد.

پذیرش مسئولیت رفتار نشانه ای از سلامت روانی است. انسان مسئول، منطبق با واقعیت رفتار می کند، ناکامی را به خاطر نیل به احساس ارزش متحمل می شود، نیازهایش را طوری برآورده می سازد که مانع ارضای نیازهای دیگران نشود و به وعده هایش وفادار است. در مقابل، انسان غیر مسئول، واقعیت را انکار می کند، به دلیل تراشی می پردازد، برای خود و دیگران ارزش قائل نیست، رفتارش بر احساس و نفع شخصی و آنی متکی است، به وعده هایش عمل نمی کند و در نتیجه خود و دیگران را نگران و ناراحت می سازد. انکار واقعیت، خصوصیت مشترک تمام بیماران روانی است. عده ای به حقوق دیگران تجاوز می کنند، عده ای مقررات جامعه را نادیده می انگارند، برخی مزاحم دیگران می شوند و دست به اعمال ناشایست می زنند، عده ای به مشروبات الکلی و اعتیاد پناه می برند و تعدادی خودکشی می کنند .

مشاور در شیوه ی واقعیت درمانی با نپذیرفتن عذر و بهانه برای رفتار غیر مسئول و تأکید بر واقعیت در زمان حال، مُراجع را با رفتار درست آشنا می سازد و به او کمک می کند تا با چشم پوشی از لذت های زودگذر و تأسی به لذت های منطقی و دراز مدت، در حیطه ی واقعیت، نیازهایش را طوری ارضا کند که مانع از برآورده شدن نیازهای دیگران نشود .

مراحل مشاوره به شیوه ی واقعیت درمانی عبارتند از : برقراری رابطه ی عاطفی با مُراجع، تأکید بر رفتار و نه احساس، تأکید بر زمان حال و نه گذشته، قضاوت و ارزش گذاری درباره ی رفتار، تهیه ی طرح و برنامه برای مراجع، متعهد ساختن مراجع به اجرای طرح و برنامه ی تهیه شده، نپذیرفتن هیچ گونه عذر و بهانه و خودداری از تنبیه مراجع .

مشاور در محیطی آرام با تمرکز بر رفتار مراجع در زمان حال و تأکید بر رابطه ی صمیمی، صفات و رفتارهای مثبت مراجع را بازگو می کند و او را به سوی احراز هویت « موفق » سوق می دهد. مشاور برای تغییر هویت « ناموفق » از روش های مختلف نظیر ایفای نقش، بحث های ذهنی، شوخی، شوک کلامی، مواجهه سازی مراجع با گفتار و عقاید و رفتار غیرمسئولانه اش استفاده می کند. واقعیت درمانی در زمینه ی درمان بزهکاری، از بین بردن نگرانی و اضطراب، رفع ناسازگاری و مشکلات خانوادگی، آموزش مدیران و معلمان به منظور استفاده ی صحیح از فرصت ها و برقراری رابطه ی مؤثر بین مدرسه و خانواده موفق بوده است. مشاوره به شیوه ی واقعیت درمانی به صورت انفرادی و گروهی انجام می شود. در زمینه ی تشخیص، تنها کافی است معین شود که عوامل عضوی یا کنشی باعث نگرانی شده اند. افراد مبتلا به اختلالات گویایی نمی توانند از این شیوه ی مشاوره بهره ی زیادی ببرند. در واقعیت درمانی تا حد امکان از تجویز دارو خودداری می شود زیرا اعتقاد بر این است که دارو مسئولیت رفتار را از مراجع سلب می کند و او را در انتظار یک عامل بیرونی برای درمان قرار می دهد .

منبع : - راهنمایی و مشاوره ی تحصیلی و شغلی، عبدالله شفیع آبادی، انتشارات سمت، تهران، 1379